Coa sesión de hoxe no IES Pastoriza de Arteixo, a Deputación da Coruña pechou a primeira edición do programa de alfabetización en intelixencia artificial xerativa desenvolvido en colaboración co CITIC da Universidade da Coruña, unha iniciativa que permitiu levar formación especializada a 20 institutos da provincia entre os meses de febreiro e maio.
O programa naceu co obxectivo de achegar ao alumnado unha formación rigorosa, práctica e responsable sobre unha tecnoloxía que xa forma parte da súa vida diaria. A Deputación quixo así anticiparse a unha realidade cada vez máis presente nas aulas: moitos mozos e mozas xa utilizan ferramentas de intelixencia artificial, pero non sempre contan coa formación necesaria para comprender como funcionan, cales son os seus límites ou que riscos implica.
A deputada de Educación e Mocidade, Yoya Neira, subliñou que esta iniciativa responde a unha necesidade clara do sistema educativo. “Moitos mozos e mozas xa utilizan intelixencia artificial no seu día a día, pero non sempre contan coa formación necesaria para entender como funciona nin para facer un uso crítico e responsable”, afirmou.
Neira destacou que o obxectivo da Deputación foi “achegar unha formación rigorosa, práctica e ética sobre intelixencia artificial xerativa, garantindo que todo o alumnado, independentemente do seu centro ou da súa contorna, teña as mesmas oportunidades de aprendizaxe”.
O programa chegou a institutos de realidades moi diversas, desde centros urbanos como o IES Agra do Orzán ou o IES Elviña, na cidade da Coruña, ata centros de contornas rurais e costeiras como Muros, Ortigueira, Vimianzo ou Ribeira. Tamén participaron centros de Ferrol, Betanzos, Carballo, Culleredo, Oleiros, Fene, Santiago de Compostela ou Arteixo, onde tivo lugar hoxe a última das formacións.
Para a Deputación, esta distribución territorial é un dos elementos centrais do programa, xa que permite achegar coñecemento tecnolóxico avanzado a centros de toda a provincia e contribuír a reducir posibles fendas dixitais entre alumnado de diferentes municipios.
“Non queremos que o acceso a este tipo de coñecemento dependa do lugar onde se estuda ou dos recursos de cada centro educativo”, afirmou Yoya Neira, que incidiu en que “a igualdade de oportunidades tamén se constrúe garantindo que a formación nas novas tecnoloxías chegue a todo o territorio”.
Do uso intuitivo ao pensamento crítico
O programa non partiu dunha realidade allea ao alumnado, senón dun feito xa evidente: a intelixencia artificial xerativa está presente nas súas rutinas de estudo, de creación de contidos e de procura de información. A finalidade da iniciativa foi, precisamente, transformar ese uso intuitivo nun uso consciente, responsable e crítico.
Nas sesións formativas, o alumnado traballou sobre o funcionamento básico destas ferramentas, os seus usos posibles, os seus límites e os riscos asociados á súa utilización. Un dos principais aprendizaxes foi comprobar que a intelixencia artificial non é infalible: pode xerar respostas coherentes e aparentemente fiables, pero tamén cometer erros importantes.
Esta idea permitiu reforzar unha mensaxe central do programa: a IA debe ser unha ferramenta de apoio, pero nunca unha fonte de autoridade incuestionable. O alumnado aprendeu a formular mellores preguntas, contrastar respostas, verificar información e manter unha actitude crítica ante os contidos xerados automaticamente.
Ética, privacidade e cidadanía dixital
Outro dos piares do programa foi a ética dixital. A formación incidiu en cuestións como a protección de datos, a autoría dos contidos, a pegada dixital, o uso responsable da información e a necesidade de comprender as consecuencias sociais e legais destas ferramentas.
Este enfoque permitiu conectar a intelixencia artificial con experiencias próximas ao alumnado, como o uso das redes sociais, a creación de traballos académicos ou a difusión de contidos dixitais. A Deputación entende que a alfabetización en IA non pode limitarse ao manexo técnico das ferramentas, senón que debe incluír unha reflexión sobre como se usan, para que se usan e con que consecuencias.
Colaboración co CITIC da UDC
O programa foi desenvolvido pola Deputación da Coruña en colaboración co CITIC da Universidade da Coruña, que achegou o coñecemento técnico e investigador necesario para deseñar e impartir as sesións.
O investigador do CITIC Francisco Bellas, responsable do programa, explicou que a motivación principal era chegar directamente ao alumnado para capacitalo “no uso adecuado da IA xerativa, con especial énfase nos aspectos éticos e legais”. Segundo indicou, “o obxectivo cumpriuse plenamente”.
Tamén desde o equipo investigador se destacou que o programa permitiu pasar dun uso automático ou intuitivo da intelixencia artificial a unha aproximación máis fundamentada. O investigador Alejandro Romero subliñou que a formación tivo impacto non só no plano técnico, senón tamén no desenvolvemento dunha cidadanía dixital máis informada, especialmente en cuestións relacionadas coa privacidade, a autoría e a veracidade da información.
A iniciativa conecta coas recomendacións de organismos internacionais como a UNESCO e a Comisión Europea, que insisten na necesidade de integrar a alfabetización en intelixencia artificial desde unha perspectiva ética, crítica e centrada nas persoas.
De cara ao futuro, a Deputación considera clave dar continuidade ao programa e seguir avanzando nun modelo de formación dixital adaptado ás necesidades reais do alumnado e dos centros educativos.
