O Eixo Atlántico presentou o informe “Planificación do espazo público urbano para a mellora da saúde humana e ambiental”, dirixido por Francesc Cárdenas, director da Axencia de Ecoloxía Urbana do Eixo Atlántico e ex Xefe de Planificación da Axencia de Ecoloxía Urbana de Barcelona. O documento analiza a situación das cidades do Eixo Atlántico e propón estratexias para integrar a saúde en todos os procesos de planificación urbana e territorial, con especial atención ao deseño do espazo público.
A presentación contou coa presenza do alcalde de Pontevedra, Miguel Anxo Fernández Lores, do secretario xeral do Eixo Atlántico, Xoán Vázquez Mao, e do autor do informe, Francesc Cárdenas.
O estudo alerta sobre os efectos da calor extrema en Galicia e no Norte de Portugal, revelando que cidades como Porto, Viana do Castelo, Ourense, Braga, Guimarães e Lugo rexistraron un exceso de mortalidade dun 50 % a un 60 % durante os recentes episodios de altas temperaturas. Enfrontando esta situación, o informe recomenda fomentar a “cultura da calor”, que inclúe cidades adaptadas, refuxios climáticos e plans de actuación vagas de calor, así como a implementación de estándares máis estritos de calidade do aire e control do ruído para mellorar a saúde ambiental e humana.
Boas prácticas municipais
O informe incorpora 19 fichas de referencia e exemplos concretos de boas prácticas en municipios do Eixo Atlántico, demostrando como o urbanismo pode combinarse coa natureza e o benestar cidadán. Entre as iniciativas destacadas atópanse:
Pontevedra: Camiños Escolares Seguros e promoción da Autonomía Infantil.
•
A Coruña: Corredores ecolóxicos urbanos e microespazos verdes.
•
Ourense: Rutas termais saudables e plan de cidade arborada.
•
Braga: Programas comunitarios BragaHabit.
•
Bragança: Parque temático Da Trajinha.
•
Carballo: Rede de sendas ciclo-peatonais Cicl-ando.
•
Culleredo: Corredores verdes e renaturalización urbana (Culleredo Vive Verde).
•
Gondomar: Programas de saúde, promoción do deporte e da cultura ao aire libre.
•
Deputación de Lugo: Programa de sendas peonís seguras en concellos rurais.
•
Guimarães: Proxecto participativo Palácio da Imaginação.
•
Ourense: Rutas Termais Saudables e Ourense, Cidade Arborada.
•
Vigo: Vía Verde de Vigo (transformación dunha antiga vía férrea en corredor peonil-ciclista) e Alcabre Verde.
•
Vilalba: Paseo fluvial e literario “Paseo dos Soños” (río Madalena).
•
Viana do Castelo: Reforestación e creación de “Ilhas de Sombra”.
•
Porto: Parque Central da Asprela.
O documento subliña que a planificación urbana condiciona directamente a saúde a través de factores socioeconómicos e ambientais, e destaca a necesidade dun cambio cultural na forma de planificar as cidades, integrando biodiversidade e espazos públicos.
Concello de Pontevedra: Camiños Escolares Seguros e Autonomía Infantil
O informe presentouse no Concello de Pontevedra, un dos municipios de referencia en mobilidade sostible do Eixo Atlántico. O programa Camiños Escolares Seguros e Autonomía Infantil, impulsado polo Concello desde 2010, busca fomentar a mobilidade a pé do alumnado, promover a autonomía infantil e mellorar a seguridade vial e a calidade ambiental arredor dos centros escolares.
Naceu tras un proceso participativo coas ANPAs, con máis do 90 % de respaldo familiar, establecendo rutas peonís sinalizadas e unha rede de comercios e veciños que “vixían” o paso dos nenos e nenas. Desde 2017, os voluntarios foron retirados dos cruzamentos, tras consolidarse o hábito de camiñar ao colexio e alcanzar altos niveis de seguridade, grazas tamén a un entorno urbano calmado (6-30 km/h).
Entre 2013 e 2021, o porcentaje de alumnado que accede camiñando ao colexio aumentou do 66 % ao 73 %, mentres que a proporción de nenos que o fai sen acompañamento de adultos pasou do 21 % ao 29 %, evidenciando un crecemento tanto da mobilidade activa como da autonomía infantil. O programa tamén fomenta o xogo libre e a socialización sen tutela adulta directa, reduce a dependencia do vehículo
privado e consolida a participación comunitaria, recuperando o espazo público para a infancia.
